Księga Ubogich A.D. 2010 – Kogo w Polsce interesuje ubóstwo?

Źródło – za; Jak przezwyciężyć ubóstwo? „Księga Ubogich A.D. 2010” – materiały diagnostyczne i rekomendacje z IX Konwencji Ruchu przeciw Bezradności Społecznej w dniu 17 października 2009 roku pod hasłem „Przedsiębiorczość polska” oraz ze spotkań konsultacyjnych w I połowie 2010 roku do opracowania Obywatelskiej Strategii Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym na lata 2010 – 2015 –  Patronat nad polskimi obchodami Międzynarodowego Dnia Walki z Ubóstwem sprawuje Rzecznik Praw Obywatelskich – Warszawa 2010.

[…]  W ubiegłym roku podczas VIII Konwencji zadaliśmy sobie pytanie: kogo w Polsce interesuje ubóstwo?
Czy nasz kraj prowadzi politykę społeczną, obliczoną na zwalczanie tej kwestii socjalnej i czy to jest polityka intensywna? Do dziś nie mamy wyraźnej odpowiedzi ze strony władzy wykonawczej na różnych szczeblach.
Natomiast odpowiedź Rzecznika Praw Obywatelskich – dzięki ruchowi społecznemu, który przy nim działa – jest wyraźna i klarowna. Odpowiedzią jest „Księga Ubogich”, dokument roku 2008 i I połowy 2009 w zakresie problematyki ubóstwa w naszym kraju. Dokumentujemy na początku XXI wieku wielką kwestię socjalną, jaką jest ubóstwo w Polsce. Takiego opracowania jeszcze nie było i można się cieszyć, że dzięki inicjatywie Rzecznika (śp.Pana Kochanowskiego – przyp. emjot)  – i jego współpracownicy – pani Ewie Wrońskiej, powstał dokument na bazie naszych spotkań z ostatniego roku.
[….]
Co chcemy zrobić dla niepełnosprawnych? Polityka społeczna na rzecz osób niepełnosprawnych oznacza działania na rzecz zwalczania ubóstwa. Ta kategoria ma ograniczony dostęp do kształcenia, do pracy, a pojedyncze akcje doraźne, ilustrowane w postaci billboardów, są krótkotrwałe. Potrzebne są rozwiązania systemowe o charakterze długofalowym.
Co chcemy zrobić dla ludzi starych? Faktyczna likwidacja funduszu rezerwy demograficznej jest złamaniem reguł gry z pokoleniem powojennego wyżu demograficznego. Stworzono zabezpieczenie finansowe na okoliczność formującego się wyżu ludzi starych, urodzonych po II wojnie światowej, a ustawodawca przezornie wsparł dużą grupę społeczną taką gwarancją w postaci funduszu. Dzisiaj ten fundusz ma asekurować deficyt budżetu państwa.

[…]  W trakcie realizacji celów Roku Europejskiego przewiduje się współpracę z Radą Europy, Międzynarodową Organizacją Pracy, Organizacją Narodów Zjednoczonych i innymi instytucjami i agencjami Unii Europejskiej.
Spotkania i wydarzenia na poziomie wspólnoty winny podnieść poziom  świadomości w kwestiach ubóstwa i wykluczenia społecznego i ułatwić opracowanie  środków i praktyk wzmacniających pozycję społeczną osób i uwrażliwiających instytucje na wielowymiarowość aspektów ubóstwa (dostęp do zatrudnienia, właściwych warunków mieszkaniowych, ochrony socjalnej, wsparcia rodziny, usług zdrowotnych i socjalnych). Winny im towarzyszyć kampanie medialne.
Krajowe organy wykonawcze winny wspierać inicjatywy placówek oświatowych, organizacji pozarządowych i charytatywnych.

W roku 2009 przeprowadzony miał być sondaż opinii publicznej  na temat polityki zapobiegania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu, zwalczaniu ich oraz ew. korekt systemów ochrony socjalnej. Jego wyniki miały być przedstawione na konferencji inaugurującej Europejski Rok. [….]
Warto dostrzec, że skrajne ubóstwo przyczynia się do nierespektowania praw podstawowych. W szczególności dotyczy to praw dziecka. Tak więc zwalczanie ubóstwa dzieci, ubóstwa wielogeneracyjnego, ubóstwa dużych rodzin, ubóstwa dzieci w domach dziecka miało być potraktowane ze szczególną uwagą.
Nie akceptowalne jest ubóstwo osób pracujących, których zarobki nie wystarczają na utrzymanie rodziny
(opinia Komisji w sprawie sprawiedliwych pensji (COM(1993)0388)).

Rynek pracy winien sprzyjać integracji oferując wynagrodzenia godziwe.
Strategia lizbońska kładła nacisk na powiązanie pomiędzy ubóstwem a brakami kwalifikacyjnymi, uniemożliwiającymi podjęcie pracy, bądź też pracę wyższej jakości i o wyższym wynagrodzeniu.

Stąd w  Sprawozdaniu w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym (2010) nacisk na wyeliminowanie nierówności w kształceniu i szkoleniu, w tym umiejętności informatycznych.
Także nacisk na dostęp do odpowiednich zasobów i usług, w tym przyzwoitych warunków mieszkaniowych, opieki zdrowotnej i ochrony socjalnej, ale także dostęp do kultury i rekreacji.
Szczególnie drastyczny charakter ma ubóstwo osób i rodzin dotkniętych bezdomnością – sytuacja rodzin z dziećmi eksmitowanych na bruk z powodu braku środków na opłacenie czynszu. Tu poszukiwanie rozwiązań prawnych – systemowych, jak i działań okresowych – kryzysowych, jest szczególnie ważne    
      (Oświadczenie PE z dnia 22 kwietnia 2008 w sprawie rozwiązania kwestii bezdomności ulicznej P6_TA(2008)0163).
[…]
Jednak problem szerzenia się ubóstwa, wzrostu rozwarstwienia społecznego, szczególnie ubóstwa dzieci i ubóstwa wielogeneracyjnego na tyle zaniepokoił Parlament,  że podjął on pracę nad dokumentem z własnej inicjatywy. Było to Sprawozdanie w sprawie propagowania integracji społecznej i walki z ubóstwem, w tym z ubóstwem dzieci w UE (2008/2034(INI)).
Dokumentem stymulującym aktywność Parlamentu w związku z problemem ubóstwa był Komunikat Komisji Europejskiej do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów
„Modernizacja ochrony socjalnej na rzecz większej sprawiedliwości społecznej i spójności gospodarczej: dalsze propagowanie aktywnej integracji osób najbardziej oddalonych od rynku pracy”.

Fakt, że co piąta osoba w krajach UE  żyje w niezadowalających warunkach mieszkaniowych, 10%  żyje w rodzinach, w których nikt nie pracuje, odsetek przedwcześnie kończących naukę przekracza 15% są tym bardziej niepokojące, że dane te pochodzą z okresu intensywnego rozwoju gospodarczego przed kryzysem finansowym, co oznacza, że dziś sytuacja może być znacznie gorsza.
Poczynione wówczas konsultacje wskazują,  że  zalecenie Rady nr 92/441/EEG z dnia 24 czerwca 1992 r. w sprawie wspólnych kryteriów dotyczących wystarczających  środków i pomocy społecznej w systemach ochrony socjalnej jest wciąż instrumentem odniesienia dla polityki UE w stosunku do ubóstwa i wykluczenia społecznego.

Wyjaśnianie kryteriów i narzędzi statystycznych winno umożliwić stosowanie ich jako porównywalnych wskaźników we wprowadzaniu i badaniu systemów dochodów minimalnych.
Zwracano też uwagę na zależność efektywności aktywnej integracji od występowania synergii pomiędzy jej różnymi elementami: wspieranie
dochodów, korzystna sytuacja na rynku pracy, lepszy dostęp do usług
(unikanie „syndromu drzwi obrotowych”).
Pomoc powinna być tak udzielana, by nie uzależniać, ale kreować potrzebę uzyskania samodzielności ekonomicznej. Zarazem konieczny jest jej monitoring, ponieważ zdarza się, że udzielana jest dopiero w warunkach zagrożenia ubóstwem.

W Polsce dla dużych rodzin kryterium przyznawania pomocy niejednokrotnie było poniżej minimum egzystencjalnego.
Warto pamiętać,  że 8% pracowników w UE dotkniętych jest ubóstwem. Zatem sama możliwość podjęcia pracy nie wystarcza, by się przed nim uchronić. [….]

Główną odpowiedzialność za określenie i finansowanie polityki zabezpieczenia osób najbardziej oddalonych od rynku pracy ponoszą władze krajowe i lokalne i wykreowany przez nie system usług socjalnych.
Organizacje pozarządowe, będące emanacją społeczeństwa obywatelskiego reprezentują i wspierają osoby znajdujące się w niekorzystnej sytuacji. Wielką wagę ma podmiotowe traktowanie beneficjentów, aktywizacja ich środowisk w procesie wychodzenia z ubóstwa.
Konieczne jest współdziałanie w obszarach:
–  minimalnych dochodów gwarantowanych,
–  aktywnych środków wspierających na rynku pracy,
–  usług socjalnych.
W zwalczaniu ubóstwa i wykluczenia sprzymierzeńcem jest integracja rynków pracy. Uzgodnienia państw członkowskich co do wspierania w początkowym stadium nowego zatrudnienia pracowników młodocianych, których okres bezrobocia nie przekroczył 6 miesięcy i pracowników dorosłych, których okres bezrobocia nie przekroczył 12 miesięcy winny przyczynić się do ograniczenia liczby długotrwale bezrobotnych (w zamierzeniu do roku 2010 liczba ich winna obniżyć się o 25%).
Dostrzeżono też nowe zagrożenia, w szczególności zmiany demograficzne,  niosące ze sobą problemy na rynku pracy (w przyszłości niedobory pracowników), niewydolność systemów emerytalnych, wzrost zapotrzebowania na usługi socjalne dla osób starszych.
Komisja widzi potrzebę pogłębienia otwartej metody koordynacji poprzez przyjęcie wspólnych zasad, monitorowanie ich wdrażania i ocenę przy respektowaniu zasady pomocniczości.
Główne, nadal aktualne elementy zalecenia z 1992 roku:
„–  uznanie podstawowego prawa osoby do wystarczających zasobów i pomocy społecznej, pozwalających żyć w sposób odpowiadający zasadzie poszanowania godności ludzkiej,
–  sprawienie, by uznawanie tego prawa podlegało wspólnym zasadom, co dotyczy m.in. aktywnej zdolności do pracy i szkoleń zawodowych dla osób, których wiek, zdrowie i sytuacja rodzinna pozwalają na taką aktywną zdolność lub, w stosownych przypadkach, by podlegało  środkom integracji społeczno-ekonomicznej
w przypadku innych osób,
–  stosowanie tego prawa zgodnie z praktycznymi wytycznymi, wskazującymi w szczególności, że definicja kwoty środków uważanych za wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb tak, by zapewnić poszanowanie godności ludzkiej, powinna odnosić się do właściwych wskaźników, takich jak na przykład dane statystyczne dotyczące przeciętnego dochodu do dyspozycji, konsumpcji gospodarstw domowych, minimalnego wynagrodzenia czy poziomu cen.
Należy uzgodnić okresowy przegląd tych kwot w oparciu o te wskaźniki tak, by potrzeby były w dalszym ciągu zaspokajane.”

Poza wczesną identyfikacją potrzeb i pomocą w uzyskaniu pracy,poradnictwem i szkoleniami, tj. działaniami wobec konkretnych osób dotkniętych bezrobociem, niezbędne jest podejmowanie działań o charakterze generalnym, np. przegląd rozwiązań zachęcających i zniechęcających do podjęcia pracy (system podatkowy, kryterium uzyskiwania świadczeń socjalnych i ich wysokość, zachęty  finansowe dla pracodawców, odpowiednie prawo pracy i prawo antydyskrymina-cyjne), by rynek pracy mógł wywierać pozytywny wpływ na ograniczenie wykluczenia społecznego.

Lepszy dostęp do usług socjalnych, zgodnie z otwartą metodą koordynacji, określają zasady:
„–  dostępności usług, na którą składa się zarówno łatwość dostępu (w sensie niewielkich odległości geograficznych i fizycznej dostępności, na przykład w przypadku osób niepełnosprawnych), jak i przystępność w odniesieniu do możliwości finansowych,
–  jakości usług, na którą składają się: zaangażowanie użytkowników; monitorowanie, ocena działań i dzielenie się najlepszymi praktykami; inwestowanie w kapitał ludzki; warunki pracy; zasady równości, zarówno w przypadku polityki rekrutacji, jak i  świadczenia usług; koordynacja i integracja usług oraz odpowiednia infrastruktura  fizyczna, w szczególności w odniesieniu do mieszkań czynszowych.”

Poza systemami ubezpieczeń społecznych, ustawowo gwarantowaną ochroną zdrowia i usługami użyteczności publicznej zasady te realizowane są poprzez:
„–  wsparcie dla osób zmagających się z osobistymi wyzwaniami lub
kryzysami (takimi, jak bezrobocie, nadmierne zadłużenie, uzależnienie od narkotyków lub rozpad rodziny);
–  działania, których celem jest zapewnienie, że zainteresowane osoby będą w stanie ponownie całkowicie zintegrować się ze społeczeństwem i rynkiem pracy (takie, jak rehabilitacja, kursy językowe dla imigrantów, szkolenia zawodowe i reintegracja) i zapewnienie dostępu do przystępnej cenowo opieki nad dziećmi;
–  działania mające na celu integrację osób chorujących lub będących niepełnosprawnymi przez długi czas;
–  mieszkania czynszowe.”

Komisja zamierza:
–  monitorować wdrażanie wspólnych zasad,
–  intensyfikować współpracę z partnerami społecznymi,
–  poprzez EFS wpływać na zwiększanie dostępności rynku pracy,
–  poprzez program PROGRESS wspierać sieć obserwatorów (monitorowanie najlepszych praktyk),
–  współpracować z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego.

Parlament Europejski w oparciu o ten Komunikat, jak i oba zalecenia, tj.:
–  zalecenie Rady nr 92/441/EWG z dnia 24 czerwca 1992 roku w sprawie wspólnych kryteriów dotyczących wystarczających środków i pomocy społecznej w systemach ochrony socjalnej,
–  zalecenie Rady nr 92/442/EWG z dnia 27 lipca 1992 roku w sprawie konwergencji celów ochrony socjalnej i polityk oraz szereg wysłuchań przeprowadzonych w Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych przyjął Sprawozdanie Gabriele Zimmer.
————————————
Zasadniczym przesłaniem tego dokumentu jest uznanie,  że zwalczanie ubóstwa winno być elementem całościowej strategii integracji społecznej opartej na filarach:
–  polityki dochodowej „odpornej na ubóstwo” (przede wszystkim nie generującej ubóstwa),
–  aktywnych rynków pracy,
–  lepszego dostępu do usług publicznych,
–  udziału osób dotkniętych ubóstwem w opracowywaniu tej strategii,
–  działań antydyskryminacyjnych
[…]
———————————————————————-
oprac.; http://emjot.blogx.pl/  – emjot

Comments are closed.